ĐẶC TRƯNG PHẬT GIÁO THỦ ĐÔ

Thượng Tọa Thích Thanh Nhã

Phó trưởng Ban Trị sự THPG Hà Nội

Thăng Long - Hà Nội Thủ đô của chúng ta bước qua tuổi thứ 1001 với những dấu ấn đầy tự hào. Hôm nay, mỗi người chúng ta càng thêm phấn khởi, tin tưởng về sự nghiệp xây dựng, phát triển Thủ đô. Tự hào về thời điểm lịch sử Hà Nội đã cùng với cả nước tổ chức thành công Đại lễ kỷ niêm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, để lại những tình cảm tốt đẹp, góp phần nâng cao vị thế, uy tín Thủ đô trong nhân dân, bạn bè Quốc tế. Trải qua biết bao thử thách, thăng trầm của lịch sử, Hà Nội ngày nay vẫn gắn liền với lịch sử oai hùng của dân tộc, tiếp tục xây dựng bồi đắp truyền thống văn hiến và anh hùng của dân tộc Việt Nam, kết hợp với tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa, văn minh nhân loại.

Nhân dịp Hội thảo kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (07/11/1981 - 07/11/2011). Những người conPhật của Thủ Đô tự hào về những gì Phật giáo gắn liền với Thủ đô của đất nước anh hùng. Trong khuôn khổ giới hạn của buổi Tọa đàm, xin nêu về một số đặc trưng tiêu biểu của Phật giáo Thủ đô Hà Nội.

Trí tuệ và tầm nhìn của Phật giáo đã tìm ra vùng đất đặt Thủ đô Đại Việt Thăng Long - Hà Nội. Vị vua anh minh Lý Công Uẩn được các bậc Đại sư như Lý Vạn Hạnh, Lý Khánh Vân phò tá nên đã quyết định chuyển kinh đô từ Hoa Lư về Thăng Long. Ngàn năm sau, nơi đây trở thành Thủ đô của nước Việt Nam. Có quyết định đúng đắn ấy là xuất phát từ tầm nhìn và trí tuệ của Phật giáo.

Phật giáo đã trở thành Quốc đạo trong hai triều đại đầu tiên khi chuyển kinh đô về thành Thăng Long (triều Lý - Trần) để từ đó tư tưởng, giáo lý, hành động của Phật giáo thấm sâu vào đời sống của đông đảo nhân dân. Phật giáo đã để lại nhiều giá trị đạo đức, văn hóa, nghệ thuật. Góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa của dân tộc.

Phật giáo Thủ đô gắn liền với công cuộc dựng nước và giữ nước oai hùng của nhân dân ta. Lịch sử dân tộc và lịch sử Phật giáo đã khẳng định trong suốt các triều đại phong kiến bắt đầu từ thời Đinh, thời nào cũng có các bậc Quốc Sư, Cao Tăng trong vai trò cố vấn chính trị, đạo đức, quân sự để giúp các vị Vua trong đoàn kết nhân dân, trau dồi tri thức, hiến kế để chống giặc ngoại xâm, yên dân để phát triển đất nước. Khi kinh đô chuyển về Thăng Long Phật giáo ngày càng phát triển và thể hiện rõ nét điều đó dưới 2 triều đại Lý - Trần. Triều đình cùng nhân dân ta đã đánh tan các đội quân xâm lược mạnh nhất từ phương Bắc. Cũng trong giai đoạn này tư tưởng tự lực, tự cường, nền đạo đức, văn hóa, kinh tế của nước ta thể hiện rực rỡ.

Phật giáo Thủ đô gắn liền với tri thức, văn hóa tiên tiến và các điều kiện vật chất thuận lợi cho cuộc sống. Thủ đô nước ta không chỉ là trung tâm chính trị, hành chính mà còn là trung tâm văn hóa, kinh tế, ngoại giao… Bởi vậy Phật giáo cũng thường mở trường dạy học ở đây. Hiện nay tại Thủ đô có Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, Lớp cao đẳng Phật học, Trường trung cấp Phật học Hà Nội…

Phật giáo Thủ đô đại diện cho Phật giáo cả nước. Từ xa xưa, Phật giáo đã lấy Phật giáo Thủ đô làm đại diện cho Phật giáo cả nước. Ngôi chùa Quán Sứ ở Thủ đô đã nói về điều đó. Chùa Quán Sứ được xây dựng vào thế kỷ 15 vào thời vua Lê Thánh Tông. Năm 1934 Tổng hội Phật giáo Bắc Kỳ thành lập đã lấy chùa Quán Sứ làm trụ sở. Ngày nay, chùa Quán Sứ là văn phòng của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, nơi chỉ đạo hoạt động của Giáo hội và cũng là nơi đón tiếp khách trong và ngoài nước thăm Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Phật giáo Thủ đô gắn liền với các hoạt động Phật giáo lớn của cả nước. Từ xa xưa đến nay những hoạt động lớn như Lễ hội, Lễ cầu cho Quốc thái dân an, các hoạt động triều cống mang nghi thức Phật giáo thường diễn ra ở Thủ đô. Từ khi thành lập GHPGVN đến nay, Thủ đô Hà Nội cũng được chọn là nơi diễn ra các hoạt động lớn của Phật giáo trong cả nước như: Đại hội thành lập GHPGVN diễn ra tại Hà Nội từ ngày 04-07/11/1981, Đại hội Phật giáo các nhiệm kỳ, Hội nghị Quốc tế về Phật giáo như Đại Lễ VESKA 2008… đều được diễn ra ở Hà Nội.

Thủ đô là nơi nhập thế của nhiều bậc cao Tăng trong Phật giáo Việt Nam. Phật giáo Thủ đô cũng có nhiều ngôi chùa gắn với sự nghiệp của các Triều đại, do đặc điểm của đời sống xã hội, kinh tế nước ta thời kỳ đó, các vị Vua quan thường đến các ngôi chùa gần kinh thành để lễ Phật, cầu Đạo. Bởi thế nhiều ngôi chùa thuộc kinh thành gắn liền với các bậc Vua quan.

Trải qua ngàn năm lịch sử, Phật giáo Thủ đô thời nào cũng luôn có những đóng góp xứng đáng cho công cuộc dựng nước và giữ nước. Trong thời gian 30 năm của GHPGVN tuy không dài so với hàng ngàn năm lịch sử Phật giáo Thăng Long - Hà Nội nhưng cũng đã thể hiện rõ vai trò của Phật giáo Thủ đô. Để tưởng nhớ đến công đức của các Bậc tiền nhân, Tổ sư... Phật giáo Thủ đô hôm nay cần phải có nhiều hoạt động thiết thực hơn nữa để khẳng định vị thế là Phật giáo Thủ đô ngàn năm văn hiến.